Erişilebilirlik Kontrolü

PDF belgelerinde dijital kapsayıcılığı sağlamak için, web içerik yönergeleri ile belgeye özgü teknik standartlar arasındaki ilişkiyi anlamak gerekir. Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri (WCAG 2.1), W3C tarafından yayınlanan ve dört temel ilkeye dayanan geniş kapsamlı dijital erişilebilirlik standardıdır: Algılanabilir (Perceivable), Çalıştırılabilir (Operable), Anlaşılabilir (Understandable) ve Sağlam (Robust).

Buna karşılık ISO 14289-1 (Evrensel Erişilebilirlik için PDF veya PDF/UA olarak bilinir), WCAG ilkelerini doğrudan ISO 32000 PDF ikili dosya biçimi spesifikasyonuna çeviren kesin uluslararası teknik standarttır. PDF/UA; etiket ağacı hiyerarşisi, okuma sırası doğrulaması, font karakter eşlemeleri (`ToUnicode` CMap tabloları) ve anlamsal işaretlemeler için matematiksel kurallar belirler.

Denetleyicimiz her iki standardı da eşzamanlı olarak değerlendirir. Belgenizin kamu kurumları için Section 508 yasal gereksinimlerini, kurumsal kuruluşlar için ADA Title III standartlarını ve uluslararası arşivleme için PDF/UA zorunluluklarını karşılayıp karşılamadığını net bir uygunluk puanıyla raporlar.

Erişilebilir bir PDF dosyasının kalbi, Mantıksal Yapı Ağacıdır (Logical Structure Tree). Görsel olarak mükemmel düzenlenmiş bir sayfa, ekran okuyucu yazılımlar için anlamsız bir ham metin yığını olabilir. Ekran okuyucular pikselleri veya görsel sayfa düzenini görmez; içeriği sese dönüştürmek için yalnızca `/StructTreeRoot` sözlüğü içindeki etiket hiyerarşisini takip eder.

Denetleme motorumuz, belgenin yapı ağacını özyinelemeli olarak tarar. Başlıkların (`<H1>` ila `<H6>`) mantıksal bir sırayı takip edip etmediğini doğrular (örneğin `<H1>` etiketinden doğrudan `<H3>` etiketine atlanmasını bayraklar). Paragrafların (`<P>`), listelerin (`<L>`, `<LI>`) ve alıntıların doğru anlamsal etiketlerle işaretlendiğini denetler. Dekoratif çizgiler, arka plan desenleri veya sayfa ayırıcılar gibi anlamsal değeri olmayan görsel öğelerin 'Artefakt' (Artifact) olarak işaretlenip işaretlenmediğini kontrol ederek, yardımcı teknolojilerin gereksiz görsel gürültüyle boğulmasını önler.

WCAG Başarı Kriteri 1.1.1 (Metin Dışı İçerik), bir belgedeki bilgi aktaran her görsel, diyagram, logo ve infografiğin metinsel bir eşdeğere sahip olmasını zorunlu kılar. Bir PDF dosyasında bu gereksinim, görsel yapı elemanına (`<Figure>`) eklenen `/Alt` özniteliği aracılığıyla karşılanır.

Denetleyicimiz sayfadaki her raster görseli ve vektörel illüstrasyonu inceler. Görsel bir etiketle ilişkili değilse veya `/Alt` dizesi tamamen eksikse, bunu kritik bir ihlal olarak kaydeder. Ayrıca motorumuz; 'görsel.jpg', 'resim' veya 'şekil' gibi genel ve anlamsız yer tutucu metinleri bayraklar; görme engelli kullanıcılara bağlamsal bilgi sağlayan zengin ve açıklayıcı alternatif metinlerin varlığını titizlikle doğrular.

Etiketleme ve görsellerin ötesinde denetimimiz, gerçek dünyadaki yardımcı okuma başarısını belirleyen kritik altyapı gereksinimlerini ayrıntılı olarak inceler:

Belge Dili (Document Language): WCAG 3.1.1 uyarınca belgenin doğal dili, belge kataloğundaki `/Lang` anahtarı ile tanımlanmalıdır (örneğin `tr-TR` veya `en-US`). Geçerli bir dil kodu tanımlanmadığında ekran okuyucular doğru telaffuz sözlüğünü yükleyemez ve anlaşılmaz, bozuk ses çıktıları üretir.

Yer İmleri ve Ana Hatlar (Bookmarks & Outlines): 20 sayfayı aşan uzun belgeler için ISO 14289-1, belgenin başlık yapısını birebir yansıtan bir yer imi hiyerarşisini (`/Outlines` sözlüğü) zorunlu kılar; bu yapı kullanıcıların bölümler arasında hızla gezinmesini sağlar.

Tablo Başlıkları (Table Headers): Veri tabloları, uygun `/Scope` özniteliklerine sahip `<Table>`, `<TR>`, `<TH>` (tablo başlığı) ve `<TD>` (tablo verisi) etiketlerini kullanmalıdır; böylece ekran okuyucular kullanıcılar hücreler arasında gezinirken ilgili sütun ve satır bağlamını doğru şekilde seslendirebilir.

Erişilebilirlik denetimleri sıklıkla henüz kamuya açıklanmamış kurumsal yıllık raporlar, kanun taslakları, şirket içi eğitim el kitapları ve gizli öğrenci eğitim kayıtları üzerinde yürütülür. Bu yayınlanmamış materyalleri bulut tabanlı denetim araçlarına yüklemek, erken veri sızıntılarına ve fikri mülkiyet ihlallerine davetiye çıkarır.

PDF Erişilebilirlik Denetleyicimiz web tarayıcınızın içinde %100 yerel olarak yürütülür. Modern WebAssembly ve Web Worker iş parçacıklarından yararlanarak motor, ham PDF nesne çizgesini doğrudan tarayıcı belleğinde ayrıştırır. Dosyalarınız asla cihazınızı terk etmez; böylece kurumsal düzeyde uyumluluk denetimi sağlanırken mutlak veri güvenliği korunur.

WCAG 2.1 Başarı Kriteri 1.4.3 (Minimum Kontrast), metin ve metin görsellerinin arka planlarına karşı en az 4.5:1 kontrast oranına sahip olmasını zorunlu kılar (18pt normal veya 14pt kalın üzerindeki büyük metinler için en az 3:1). Ayrıca Başarı Kriteri 1.4.11, kullanıcı arayüzü bileşenleri ve grafiksel nesneler için 3:1 kontrast şartı koşar.

Erişilebilirlik motorumuz, renk kanallarının sRGB uzayından doğrusallaştırıldığı standart W3C formülünü kullanarak bağıl parlaklığı (relative luminance) hesaplar: L = 0.2126 * R + 0.7152 * G + 0.0722 * B. Motor, metin operatörlerini kesişen arka plan vektör dolguları ve raster grafiklere karşı tarar; az gören veya renk körlüğü olan kullanıcılar için okuma zorluğu yaratan düşük kontrastlı paragrafları belirleyerek görsel olarak vurgular.